Teknomiks

Paslanma neredeyse bütün metallerde gözlenen ve metalik elementin oksijen ile tepkimeye girmesi ile oluşur. Örneğin çelik malzemeler içindeki demir elementi, oksijen ile tepkimeye girdiği zaman kızıl renkli bir demir oksit oluşturur. Bu yeni oluşan tabaka aslında seramik bir malzemedir ve aşırı derecede kırılgandır. Bu yüzden uzun yıllar oksidasyona marus kalarak paslanan çeliklerin yüzeyindeki pas tabakası pul pul dökülmektedir. Bu durumun önüne geçebilmek ciddi korozyon tehdidi olan bölgelerde kullanılan çelik malzemeler boya ya da galvaniz işlemleriyle yüzeyi kaplanarak paslanmaya karşı korunurdu.

Paslanmaz çelikte ise oksidasyona karşı korunma alaşımlama ile sağlanır. Yukarıda da belirtildiği neredeyse bütün metaller atmosfer koşulları altında yüzeylerinde bir oksit tabakası oluştururlar.  Alüminyum, krom, magnezyum, titanyum gibi malzemelerde bu oksit tabakası malzemenin üzerinde çok hızlı bir şekilde oluşur ve oksijenin malzemenin alt tabakalarına girmesine izin vermez. Aslında bu metaller de paslanmaktadır fakat yüzeyde oluşan pas tabakası hem malzemeyi koruduğu hemde neredeyse görünmediği için bu malzemeler pratikte paslanmaz olarak adlandırılır. Çeliklerdeki oksit tabakası böyle bir özelliğe sahip olmadığı için bu  özellik  oksidasyon direnci yüksek olan krom alaşımlaması ile sağlanır.Genellikle bir çeliğin paslanmaz olarak adlandırılabilmesi için içeriğinde ağırlıkça %11 krom ihtiva etmesi gerekmektedir.  Çeliğinde içinde bulunan krom atmosfer koşullarında oksijenle tepkimeye girerek yüzeyde aynı alüminyumda olduğu gibi ince neredeyse görünmeyen bir oksit tabakası oluşturur ve oksijenin daha alt tabakalara inmesini engeller. Bu özelliği sayesinde paslanmaz çelik günümüzde özelikle medikali, gıda sanayinde ve yüksek korozyon direnci gereken bir çok farklı alanda kullanılmaktadır.

Paslanmaz kelimesi aslında yanlış bir tabirdir. Çünkü paslanmaz çelik gerçekte paslanmaz değildir sadece oksidasyon direnci çok yüksek bir malzemedir. Paslanmaz çelikler, herhangi bir şekilde karbon çeliği ile temas ettiğinde, bu durum karbon çeliği ile aynı ortamda işlem görmekten kaynaklanabilir, galvanik korozyona maruz kalır ve paslanır. Bu ve benzeri durumların önüne geçilebilmesi için paslanmaz çelik, karbon çeliklerindenayrı bölümlerde işleme tabi tutulmalıdır ve paslanmaz çeliğin işlenmesinde kullanılan bütün aletler karbon çeliğinde kullanılmamış olması gerekmektedir.

Kaynak: Wiki

Teknoloji alüminyum, çelik, direnç, galvanik, korozyon, oksit, paslanma, paslanmaz, tabaka

Dövülerek üretilen malzemeler ile diğer üretim methodları ile üretilen ürünler dışardan bakıldığında benzer görülebilir fakat bir çok faklı ulusal ve uluslar arası standart tarafıdan ciddi şekilde bazı ürünlerin dövme olarak üretilmesi gerekliliğini belirtmektedir. Ülkemizde bu tip ürünleri dövme yerine diğer üretim methodları (Kaynak, Döküm, Kesme ) ile üretimi maalesef yapılmaktadır ve bu durum iş kazalarına, iş gücü ve can kayıplarına yol açmaktadır. Çelik dövme ürünlerin üretimi ile ilgili temel bilgi lerASTM a 788 standardından sağlanabilir.

ASTM A 788 paragraf 3.2.1.’e göre çelik malzemelerin dövme işlemi şahmerdan, press, ring haddeleme, dövme makinalari kullanılarak yapilabilir. Dövme malzeme gereklerinin sağlanabilmesi için plastik deformasyon miktarı malzemede tanelerin ezilme yönüne dik olarak uzamasi ile sağlanabilir.

ASTM A 788 paragraf S15’e göre tane boyutu müşteri talebi ile E 112’ye göre test edilebilir.

ASTM A 788 paragraf 3.2.1.2 Discussions bölümüne göre sadece sıcak haddelenmiş (sac) malzemeler dövme olarak kabul edilemez. Fakat bu standart hali hazırda sıcak haddelenmiş malzemelerin hammadde olarak kullanılıp dövülmesi ve mamul üretilmesi ile ilgili herhangi bir yorumda bulunmamaktadır. Bu noktada kabul kriteri malzeme iç yapısında tanelerin ipsi (fibrous) bir yapı ile yönlenmesi ve dövme yapısını oluşturmasıdır. Dövme standardları başlangıç malzemesi olarak genellikle döküm yarı mamulleri kabul etmektedir. Döküm malzeme ile karşılaştırıldığında sıcak haddelenmiş malzemeler, üretim sırasında döküme nazaran daha fazla plastik deformasyona uğradıkları için başlangıç malzemesi olarak daha avantajlı olabilir.

Dövme yapısı malzeme içindeki tane yapısının şekillendirme yönü ile bağlantılı olarak, malzeme içinde uzanması ile oluşur. Dövme malzemelerin diğer malzemelere göre daha üstün olmasının sebebide budur.

Yandaki resimde görüldüğü gibi dövme yapısı malzeme içindeki tanelerin ipsi (fibrous) yapının yönlenmesi ile oluşur.

Dövme işleminin diğer avantajları ise;

Malzeme içindeki segregasyon bölgelerini dağıtması,

Döküm sırasında oluşan iri tanelerin küçültülmesi.

Bir önceki üretim prosesinden kaynaklanan bazı hataların iyileştirilmesi örneğin; gözenek.

Bölgesel farklılık gösteren kimyasal analizin daha homojen bir hale getirmesidir.

Kaynak : ASM Handbook Volume 14 – ASTM a 788

Resim : WikiCommons

Bilim asm, astm, çelik, dövme, yapı