Teknomiks

Metalurji ve  malzeme mühendisliği artık ülkemizde de rağbet gören özellikle üretim sanayine ve akademik gelişime yönelik mühendis yetiştiren bir disiplindir. Metallerin insan hayatında büyük yer kaplaması nedeni ile metalurji malzeme bilminin en geniş ve temel konularından biridir. Metalurji mühendisliği uygulamaları milattan önce 5500′lü yıllardan günümüze kadar neredeyse her alanda kendine yer bulabilmektedir. Bu sebeple bir çok farklı sektöre aynı anda hitap edebilen bir meslek koludur.

Metalurji bilimi insan oğlunun farklı ihtiyaçlarını karşılamak için özellikle metallerin kullanımına başvurmaktadır ve sadece metaller insanin sonsuz ihtiyaçlarına maalesef cevap verebilecek nitelikte değildirler. Bu sebeple geçtiğimiz yüzyılda metal dışı bir çok malzemenin keşfedilmesi kullanılması ve günlük hayatımızda yerini alması malzeme biliminin konusu omuştur. Metalürji ve malzeme biliminin birlikte anılmasının en büyük sebebi ise , geçmişte en çok kullanılan malzeme grubunun metaller olması malzeme biliminin metalürji olarak isimlendirilmesine sebep olmuş, geçtiğimiz yüzyılda bilim ve teknolojinin gelişmesi ile metal dışı malzemelerin kullanımı artmış ve bu iki disiplin beraber anılmaya başlanmıştır.

İki disiplininin de amacı ve yaklaşımı aynıdır. Bu iki konunun da temel amacı malzeme ve metalleri mikro (artık nano) ölçekte maniple ederek, değiştirerek, alaşımlayarak, birleştirerek, kaplayarak, eriterki, reaksiyona sokarak, insan ihtiyaçlarını daha verimli bir şekilde karşılayacak ürünler geliştirmek, üretmektir.

Bu meslek grubunun girmediği sektör yok gibidir;  Ar-Ge, havacılık, medikal, çelik, demir ve demir dışı üretim, kompozit, kimya, petrol, otomotiv, enerji ve aklıma gelmeyen daha bir sürü sektör. Her ne kadar ülkemizde tam işlevi ve yetkinliği konusunda yeterli bilgi sahibi olmayan işverenler tarafından göz ardı edilen bir meslek grubu olsa da, yurt içi ve yurt dışında iş imkanları açısından popüler bir meslek grubudur. Özellikle akademik kariyer ve Ar-Ge  konularında önü açık ve her geçen gün daha da önem kazanan bir disiplindir.

Metalürji ve malzeme mühendisliğinin, bir çok olumlu yanı olsa da bazı meslek grupları ile karşılaştırıldığında dez avantajları ortaya çıkmaktadır. Örnek vermek gerekirse bir makine ya da elektrik mühendisliği ile karşılaştırıldığında metalürji ve malzeme mühendisinin belirli sektör ve pozisyonlarda görev almasına yönelik herhangi bir yasal düzenleme ya da imza yetkisi durumu söz konusu değildir. Metalürji mühendisi bir makine mühendisi gibi bina mekanik tesisat projesi ya da elektrik mühendisi gibi elektrik tesisat projesi gibi üzerinde imza yetki ve sorumluluğu bulunan her hangi bir mesleki pozisyon ya da alan yoktur.

Sonuç olarak metalürji ve malzeme mühendisliği tarih öncesi çağlardan günümüze kadar etkinliği sürdürmüş ve gelecekte daha uzun yıllar popülerliğini koruyacak bir meslektir. Ülkemizde de hak ettiği yeri ve saygınlığı alması yakın gelecekte mümkün olacaktır.

Kategorilenmemiş akademik kariyer, alaşım, ar-ge, havacılık, imza yetkisi, kaplama, malzeme, maniple, metalurji, mikro, mühendislik, nano

Olimpik sınıfı devasa bir yolcu gemisi olan Titanic, bir çoğumuzun bildiği gibi 14 Nisan 1912 gecesi daha ilk seferinde bir buz dağına çarparak battı. Büyük deniz felaketlerinden biri olarak adlandırılan Titanic faciasının ardından geminin batma sebebi ile ilgili bir çok teori ortaya atılsa da günümüze kadar geçerliliğini koruyan en olgun açıklama, gemide kullanılan çelik sacların metalürjik açıdan incelenmesi sonucu ortaya atılmıştır.

Titanic’ğin inşa edildiği dönemde demir çelik üretim teknolojisi ile ilgili bilgi düzeyi günümüzdeki kadar olgun değildi. Gemi gövdesinde kullanılan saclardan alınan numuneler üzerinde yapılan analiz sonucu gemi saclarının yüksek oranda fosfor ve sülfür ihtiva ettiği ortaya çıktı.  Fosfor ve sülfür için  çelik üretiminin en istenmeyen iki alaşım elementi diyebiliriz tabi özellikle kırılgan ve gevrek bir yapı istenmiyorsa.  Sülfür elementi özellikle çelik eritme işleminden sonra soğurken demir ile tepkimeye girerek FeS oluşturur ve malzemenin tane sınırlarına çökelerek malzemeyi son derece gevrek ve kırılgan bir hale getirir.

Günümüz teknolojisi ile üretilen bir gemi sacı bu tip bir çarpışmada gövdeden ayrılma ya da kırılma gibi bir soruna neden olmaz bunun sebebi ise düşük sülfür ve fosfor oranı sayesinde malzeme soğuk hava koşullarında da esnekliğini korur.  Çelik malzemelerde görülen süneklikten kırılganlığa geçiş sıcaklığı (ductile to brittle transition) özellikle fosfor ve sülfür elementlerine bağlı bir özelliktir. Süneklikten kırılganlığa geçiş sıcaklığı geçmişte yaşanmış bir çok gemi kazasının da temel sebepleri arasında gösterilmektedir. Çelik malzemelerin bu özelliği ince tane yapısı, düşük Fosfor – Sülfür oranı ve Aluminyum ya da Magnezyum gibi alaşım elementleri eklenmesi ile geliştirilerek daha düşük sıcaklıklarda da kullanım imkanı sağlanabilmektedir. Günümüz çelikleri ortalama -27 C den sonra süneklik özelliklerini kaybederek daha kırılgan bir yapıya sahip olurlar ve Titanic’deki gibi bir etki ancak bu kalitedeki çeliklerin -60 C gibi bir sıcaklığa maruz kalması ile oluşabilir. Maalesef Titanic’de kullanılan çeliklerin süneklikten kırılganlığa geçiş sıcaklığı 32 C idi. Titanic’in kaza yaptığı bölgedeki su sıcaklığının sadece -2 C olduğunu düşünürsek gerçekten olası bir durum olduğu anlaşılır. Yani Titanic’de kullanılan çelikler ne kadar kalite olsalarda soğuk sularda kullanıma uygun malzemeler değildi.

Geminin çarpışmadan ağır hasar almasının bir diğer sebebi ise, gemi gövdesinde kullanılan ve gemi gövde saclarını birbirine eklemek için kullanılan perçinlerin kalitesiz olması ile açıklanmaktadır. Perçin numunelerinden incelenmesi sonucu perçinlerin yüksek miktarda cüruf ihtiva ettiği gözlenmiştir. Cüruf çelik üretimi sırasında döküm aşamasından son ürüne kadar malzeme içinden kalabilen ve malzeme mukavemetini ciddi şekilde olumsuz etkileyen bir hatadır. Bu ve benzeri hatların önüne geçilmesi için tahribatsız muayene ve daha kontrollü döküm potaları kullanılmaktadır.  Bu duruma çalışan perçin işçilerin yeteneksizliği ve perçin makinesi kullanılmaması gibi faktörlerde eklenince facianın kaçınılmaz olduğu belirtilmektedir.

Kaynak: Wikipedia

Teknoloji alaşım, analiz, batık, çelik üretimi, döküm, fosfor, kırılganlık, malzeme, metalurji, muayene, perçin, soğuk, sülfür, sünek, süneklik, Titanic, Titanik

Şekil bellekli alaşımlar (shape memory alloys) herhangi bir deformasyona uğradıktan sonra ısıyla birlikte ilk üretildikleri şekle dönebilen malzemelerdir.  Bu özelliğe sahip alaşımlar,  Bakır-Çinko-Alüminyum-Nikel,  Bakır-Alüminyum-Nikel,  Nikel-Titanyum,  Demir-Bakır-Çinko-Altın. İlk keşfedilen şekil bellekli alaşım gümüş-kadmium alaşımıdır ve 1932 de keşfedilmiştir. Şekil bellekli (hafızalı) alaşımların en populeri is ticari bir ürün olan NiTiNol dur.

Bu malzemelerin böyle eşsiz bir özelliğe sahip olmasının altında yatan gerçek  aslında basit bir faz dönüşüm mekanizmasıdır. Şekil bellekli (hafızalı) alaşımlar oda sıcaklığında martensit fazında bulunan malzeme, deformasyona uğradıktan sonra sadece 10 derecelik bir sıcaklık farkında östenit fazına geçer ve soğuduğunda tekrar martensit fazına dönüşür bu faz dönüşümleri sırasında malzemenin fiziksel görünüşü martensit ve austenit fazlarında aynıdır.  Bu nedenle deformasyona uğramış malzeme ısıtıldığı anda fiziksel görünüş olarak ilk üretildiği şekle geri döner.

Şekil bellekli (hafızalı) alaşımları medikal ve uzay sanayi uygulamalarında fazlasıyla yer bulabilmektedir.  Damar genişletme ameliyatlarında kullanılan stentler, uçaklarda plakaları birbirine tutturmak için kullanılan perçinler şekil bellekli alaşımların uygulama bulduğu kullanım alanlarına örnek verilebilir.

Bilim alaşım, dönüşüm, faz, hafıza, martensit, nitinol, östenit, şekil bellekli, şekil hafızalı, şekil hafızalı alaşımlar, shape memory allo

Alüminyum atmosferik korozyona dirençli hafif bir yapı malzemesidir. Alüminyumun mukavemeti alaşımlama, ısıl işlem ve soğuk şekillendirme yöntemleri ile arttırılabilir. İşlenmiş (wrought) ve döküm alüminyum malzemelerin tanımlaması için 4 haneli sayılar kullanılır. Yapısal amaçlı işlenmiş alüminyum malzemeler için son 2 rakam alaşımlama ile ilgili, ilk rakam alüminyum genel serisi ile ilgili bilgi verirken, ikinci rakam alaşım modifikasyonu ile ilgili bilgi verir. Döküm malzemeler içinse 2. ve 3. rakamlar malzeme içindeki alaşım miktarı ya da alüminyum miktarı ile ilgili bilgi verir. 3. rakamdan sonra ondalık sayı şeklinde ayrılan son rakam ise malzemenin döküm ya da külçe olması ile ilgili bilgi verir. Aşağıdaki tabloda seriler ve içerdikleri ana alaşım elementleri gösterilmiştir.

*Kullanılmayan Seriler ileride teknolojik gelişmeler sonucu kullanılması planlanan ve baştan gösterim planlanmasını ortadan kaldırmak için boş bırakılmış gelecekte kullanılması planlanan serilerdir.

İşlenmiş Al ürünlerin teslim koşullarının gösterimi için O, F, H, harfleri kullanılır.

F: (Fabricated) Üretildiği Haliyle

H: Soğuk Şekillendirme Yolu ile sertleştirilmiş olarak. Isıl işlem yapılıp yapılmadığı ve diğer özellikler  ”H” işaretinin yanına koyulan rakamdan anlaşılır.

O: (Annealed) Tavnlamış Haliyle. Bu şekilde temin edilen ürünler son derece yumuşaktır.

T: (Tempered) Temperlenmiş olarak. Kararlı temper elde etme amacı ile ısıl işleme tabi tutulmuş Temperleme ile ilgili detaylar “T” işaretinin yanına konulan rakamdan anlaşılır.

W: (Solution Heat Treated) Sadece çözündürme tavına tabi tutulmuş haliyle. Bu şekilde temin edilen ürünlere daha sonradan temperleme işlemi uygulanarak istenilen mekanik özellikler elde edilir.

Teknoloji alaşım, alüminyum, ısıl işlem, seri, temper